Alan Krueger verdient Nobelprijs met terugwerkende kracht

David Card, Joshua Angrist en Guido Imbens – allen werkzaam in de VS – hebben dit jaar de Nobelprijs voor economie gekregen, voor hun gebruik van ‘natuurlijke experimenten’. Alan Krueger, die in 2019 een einde aan zijn leven maakte (vermoedelijk vanwege ernstige depressies), heeft echter het meeste recht op deze prijs. Hij was een van de eersten die met natuurlijke experimenten begon, deels samen met Card en Angrist. Wie was die Alan Krueger? Maar eerst: wat is een natuurlijk experiment, en wordt dit ook door Nederlandse economen toegepast?

S. de Beter (13 oktober 2021)

Vraag een slimme scholier – zonder economie in zijn pakket – hoe te achterhalen of een verhoging van het minimumloon goed of slecht uitpakt voor de werkgelegenheid, dikke kans dat hij of zij met de volgende onderzoeksopzet op de proppen komt. Kies minimaal twee gebieden – landen of regio’s – die in alle opzichten min of meer vergelijkbaar zijn. Behalve op één punt: de hoogte van het minimumloon. Nog beter: in regio A stijgt het minimumloon terwijl in regio B niets verandert. Vergelijk je vervolgens (de verandering in) de werkgelegenheid in deze twee gebieden, dan heb je behoorlijk hard bewijs voor een oorzakelijk verband tussen de hoogte van het minimumloon en de werkgelegenheid.

Deze methode – die eigenlijk nogal voor de hand ligt, en heel simpel en controleerbaar is – wordt aangeduid als een natuurlijk experiment. Wat iets heel anders is dan het laboratoriumexperiment dat vooral bij gedragseconomie veel wordt gebruikt, waar de onderzoeker vrijwel alle variabelen kunstmatig kan variëren. Het natuurlijke experiment wordt al eeuwenlang toegepast in de epidemiologie maar niet of nauwelijks door economen, tot voor kort. Deze onderzoeksmethode werd vooral op de kaart gezet door het onderzoek dat Alan Krueger – samen met David Card – in 1993 heeft gedaan naar het werkgelegenheidseffect van een verhoging van het minimumloon in de Amerikaanse staat New Jersey. Zij maakten een vergelijking met het aantal werknemers van fastfoodrestaurants in buurstaat Pennsylvania, waar het loon niet werd verhoogd. De verwachting dat de duurdere werknemers minder populair zouden zijn, kwam niet uit. De banengroei was juist groter in het duurdere New Jersey. Terwijl volgens de neoklassieke economen de werkgelegenheid juist daalt als de (minimum)lonen stijgen.

Navolging in Nederland?

“Zijn doel was echt om iets te leren van empirie. ‘Jongens, we denken wel altijd dit, maar laten we uitzoeken hoe het echt zit'”, zegt voormalig CPB-directeur Coen Teulings naar aanleiding van het overlijden van Krueger. Ook hij noemt het minimumloononderzoek als voorbeeld van zo’n natuurlijk experiment, opmerkelijk voor een vakgebied waar (neoklassieke) theorie de overhand heeft. “Hij was voortdurend bezig met dat soort situaties die zich plotseling voordoen, waarbij je ineens oorzaak en gevolg uit elkaar kunt houden.”

Ach, denk ik dan, waarom nemen we deze onderzoekshouding niet als streefdoel in het economie-onderwijs? Door de scholieren/studenten niet te overspoelen met allerlei concepten en theorietjes maar door hen uit te nodigen zelf op zoek te gaan naar de verklaring van economische verschijnselen. Misschien had Teulings dit ook wel voor ogen toen hij in 2004 voorzitter werd van een commissie die een nieuw examenprogramma voor havo/vwo moest ontwerpen. Maar ik betwijfel ten zeerste of dit economieprogramma nieuwe Kruegertjes kweekt.

Je zou verwachten dat Teulings, als fan van Krueger, een flinke push geeft aan natuurlijke experimenten als hij CPB-directeur is van 2006 tot 2013. Maar dat valt tegen. Ga je op Google Scholar zoeken naar publicaties met de combinatie CPB + natuurlijk experiment, dan is het enige resultaat hun studie uit 2016 als Teulings niet langer het CPB leidt naar het effect van de opening van de Westerschelde-tunnel op de huizenprijzen; overigens een studie met voorspelbare uitkomsten.

Het CPB vaart liever blind op zijn eigen model dan gebruik te maken van empirische studies in het buitenland die met behulp van natuurlijke experimenten zijn uitgevoerd. Kijk naar de CPB-studie over het Nederlandse arbeidsmarktbeleid die in 2016 is gepubliceerd, en waarover ik eerder heb geschreven. Vrijwel geen enkele overheidsmaatregel leidt volgens de onderzoekers tot meer werkgelegenheid. De enige arbeidsmaatregel die volgens het CPB-model wèl een positief effect heeft op de werkgelegenheid is een verlaging van het minimumloon. Ze maken echter geen melding van een CEPR-studie die laat zien dat de VS-staten waar per 1 januari 2014 het minimumloon is verhoogd, in de eerste vijf maanden van 2014 méér werkgelegenheidsgroei hadden dan de overige staten. Hadden ze dat wel gedaan, dan zouden zij zich kunnen beperken tot de vraag in hoeverre en vanwege welke omstandigheden de arbeidsmarkt in ons land anders functioneert, zodat een vergelijking met de betreffende VS-staten mank zou gaan.

Tegengeworpen kan worden dat Nederland niet de luxe heeft van de VS waar ze beschikken over 50 staten die zelf het minimumloon – en andere beleidsinstrumenten – kunnen vaststellen. Hebben we in Nederland niet genoeg vergelijkingsmateriaal – dé voorwaarde voor een natuurlijk experiment – dan moeten we die zelf creëren. Bijvoorbeeld door bepaalde overheidstaken door twee verschillende organisaties (of subafdelingen van dezelfde organisatie) te laten uitvoeren, op dezelfde manier maar afwijkend wat betreft de specifieke uitvoeringsmodus die we willen evalueren. Zullen we beginnen met de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)?

Brede belangstelling

Er valt nog veel meer te zeggen over Alan Krueger, die vrijwel zijn hele leven op Princeton doceerde. Behalve in de jaren dat hij economisch adviseur van Clinton en Obama was. Hij schreef een boek over de economie van het terrorisme, waarin hij aantoonde dat de meeste terroristen geen armoedzaaiers waren – zoals meestal wordt gedacht – maar goed opgeleid en uit de hogere middenklasse afkomstig. Tevens onderzocht hij de positieve externe effecten van overheidsinvesteringen in onderwijs op armeluiskinderen. Veel onderwerpen die de meeste economen links laten liggen, hadden zijn belangstelling. Zoals de lonen van Uber-chauffeurs (voor een kritiek op zijn onderzoek, zie hier) en het effect van drugsgebruik op de arbeidsparticipatie. Naast tennis was rockmuziek zijn grootste hobby. Hij schreef daarover in zijn laatste boek Rockonomics (2019), over wat “the music industry can teach us about economics and life” (zoals de ondertitel zegt).

Wat in de berichtgeving over de dood van Krueger nagenoeg ontbrak: hij is de man die de Great Gatsby curve beroemd heeft gemaakt. Die in zijn eigen woorden het volgende in beeld brengt: “greater income inequality in one generation amplifies the consequences of having rich or poor parents for the economic status of the next generation.” In gewoon Nederlands: naarmate de inkomens- (of vermogens-)verschillen groter zijn, wordt het voor een dubbeltje steeds moeilijker om een kwartje te worden, en voor een kwartje steeds makkelijker om een kwartje te blijven.

Misplaatste trots

In de Nederlandse berichtgeving over de nieuwe Nobelprijs Economie wordt met nauwelijks ingehouden trots vermeld dat Guido Imbens in het Brabantse Geldrop is geboren en aan de Rotterdamse Erasmusuniversiteit heeft gestudeerd. Volgens de KNAW geldt Imbens “ als een typische representant van de Nederlandse econometrie” en treedt hij in de voetsporen van de eerdere Nobelprijswinnaars Jan Tinbergen en Tjalling Koopmans – die eveneens al gauw in de VS ging werken.

Nergens lezen we over de hamvraag: waarom heeft Nederland blijkbaar nog steeds geen geschikte plek voor empirisch onderzoek met een andere methodologische benadering dan de dominante neoklassieke modellenbouw? Die juist sterk contrasteert met het natuurlijk experiment: heel gecompliceerd en alleen controleerbaar voor ingewijden die hun collega’s niet willen afvallen.

Share

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Wilt u zich op mijn blog abonneren (wat ik zeer waardeer), dan hoeft u alleen uw emailadres in te vullen en daaronder op 'Abonneren' te klikken.

Laatste berichten