Oplossingen

Dirk Bezemer

De Nederlandse Vereniging van Banken publiceerde eerder deze maand haar Zevende Corona Monitor. We lezen erin dat de banken 155.000 ondernemers en 32.000 consumenten ‘financieel meer lucht gaven’ door uitstel van aflossing te geven en door leningen te verstrekken, ten bedrage van negentien miljard euro. De Monitor past bij de succesvolle framing, ook in de media, dat de banken in deze crisis – anders dan in de financiële crisis van 2008 – deel van de oplossing zijn en niet van het probleem.

De vraag is waar de leningen een oplossing voor zijn. Het makkelijke antwoord: doordat bedrijven hun verplichtingen aan (met name) schuldverstrekkers en de vastgoedsector hiermee kunnen blijven voldoen, wordt een faillissementsgolf voorkomen. Maar denk één stap verder: eigenlijk financieren de banken dus het vastgoed- en financieel complex – dit wil zeggen, zichzelf. Een tweede voordeel voor de banken is dat ze winst maken op de verstrekte leningen. Een derde meevaller is dat ze hun buffers nu weer mogen verlagen, zodat de rendementen voor aandeelhouders stijgen. Een vierde meevaller is dat de leningen voor een groot deel gegarandeerd worden door de overheid. Tel uit je winst. Geen wonder dat de banken gretig de taak van redder aanvaardden.

De activiteit van de banken veroorzaakte tweeënhalf keer de normale kwartaalgroei van schuld gedurende april, mei en juni, volgens cijfers van de Bank for International Settlements. En dat terwijl de inkomens om die schulden af te betalen sterk afnamen, want de economie kromp in het tweede kwartaal met 8,5 procent. De coronamaatregelen veroorzaken daarmee enorme financiële fragiliteit in een economie die al overladen is met schulden. De overheid had ook kunnen kiezen voor subsidies in plaats van leningen, waarbij schuldeisers ook structureel een deel van de pijn nemen. Waarom is hier niet voor gekozen? Wat is de rol van de machtige bankenlobby hierin? De gekozen oplossing creëert nodeloos nieuwe problemen.

Dat geldt breder. Door de coronarecessie gaat een aantal problematische trends doorbroken worden, maar dat leidt wellicht tot andere en grotere problemen. De lonen hebben lang gestagneerd, maar gaan nu stijgen omdat de laagstverdienenden, in de meest kwetsbare en flexibele banen, het vaakst ontslagen worden. De productiviteitsgroei zal ook toenemen omdat de werkgelegenheid op termijn harder daalt dan de productie. Die klap moet nog komen omdat de overheid nog veel banen ondersteunt. Maar als de economie in 2021 wellicht weer groeit, zal de werkloosheid waarschijnlijk nog aan het toenemen zijn (die ijlt altijd na), dus zal de productiviteit stijgen. Hogere lonen en productiviteit komen er in dit scenario slechts door stijgende werkloosheid. De ‘oplossing’ is schadelijker dan het probleem.

Bovendien is er het gevaar dat de coronamaatregelen de ongelijkheid opvoeren. Door de grote beursgenoteerde bedrijven meer te steunen dan andere bedrijven, worden daar de winsten en dus de dividenden gestut. Vermogende burgers met aandelen en obligaties komen dus relatief beter uit de crisis. De rest verliest er vooral op door de dalende werkgelegenheid. Daarnaast hebben de rijkeren nóg een keer voordeel van de toegenomen vraag naar hun geld, omdat de overheid het geld voor bedrijfssteun leent op de obligatiemarkten. De steun is een oplossing voor sommigen, maar verergert het probleem van de ongelijkheid.

Een laatste probleem dat nu weleens opgelost zou kunnen worden (en vervangen door een groter probleem) is de onproductieve ‘schuldverschuiving’ sinds de jaren negentig. Jarenlang hadden veel landen, Nederland voorop, te veel groei van schuld bij huishoudens en te weinig groei van krediet aan bedrijven. Door de grote onzekerheid (en de lage rente) zijn veel huishoudens hun schulden versneld aan het aflossen. Tegelijk pompt de overheid via de banken het bedrijfsleven vol schuld. Gaat dit door, dan zal de coronarecessie de ‘schuldverschuiving’ ongedaan maken, en geeft er een acute bedrijfsschuldencrisis voor terug.

Ik lees nog weinig over deze oplossingen die problemen veroorzaken. We willen beter begrijpen voor wie de coronamaatregelen een oplossing zijn, en voor wie een probleem. Zoals de politiek nu weer terugkomt in de Den Haag, zo moet ook de politieke economie terugkomen in het debat over de coronamaatregelen – want die zijn niet alleen maar heilzaam. Naast de Corona Monitor van de banken en het Corona Dashboard van de overheid hebben we dringend behoefte aan een Signalering Problematische Oplossingen.

Dirk Bezemer

overgenomen uit De Groene Amsterdammer van 19 augustus 2020

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Wilt u zich op mijn blog abonneren (wat ik zeer waardeer), dan hoeft u alleen uw emailadres in te vullen en daaronder op 'Abonneren' te klikken.

Laatste berichten