Waarom deze blog?

‘Verbeter de wereld, begin bij jezelf’. Een mooi simpel gezegde, dat ook door Gandhi werd omarmd: “Be the change you want to see in the world”. Het bevat in een notendop mijn beweegredenen om serieus na te denken over een blog.

En er waren een paar druppels die mijn emmer deden overlopen om daadwerkelijk met deze blog te starten. Terugkijkend was het niet zozeer de financiële crisis in combinatie met de euro-crisis, maar het treurige besef dat de meeste economen nog steeds niet daaruit de lessen trekken die volgens mij nodig zijn.

De meeste economen blazen nog steeds te hoog van de toren, terwijl we eigenlijk jammerlijk tekort schieten in onze taak. Wij zijn blijkbaar nog steeds niet in staat om overtuigende verklaringen te vinden voor brandende economische problemen, zoals armoede – zowel hier in het ‘Rijke Westen’ als in ontwikkelings-landen – , klimaatcrisis, werkloosheid, financiële crises e.d. Laat staan dat we veel aan de oplossing kunnen bijdragen. We kunnen niet langer de beschuldigende vinger wijzen naar ‘die domme politici’ die niet willen luisteren naar de wijze raad van economen. En het argument dat alleen de Neoklassieke economen hebben gefaald – en de andere economische scholen beduidend beter zijn – is wel waar maar helpt ons niet veel verder als die andere scholen geen betere oplossingen bieden.

Het is waar: de andere sociale wetenschappen bakken er ook niet zoveel van! Om maar te zwijgen van de talrijke filosofen en bedrijfskundigen die met veel poeha allerlei open deuren intrappen, of de zaken ingewikkelder maken dan ze zijn. Maar zoals gezegd: verbeter de wereld, begin bij jezelf.

Stappen zetten

Hoe te beginnen? Allereerst met bescheidenheid. We zullen moeten erkennen dat we nog steeds niet veel zijn opgeschoten met het analyseren en verklaren van belangrijke economische verschijnselen. Een symbolisch gebaar zou zijn de Nobelprijs van de Economie zo snel mogelijk af te schaffen.

Zelfkritiek is een volgende stap. Wat doen we verkeerd? Wat zijn ‘verkeerde’ modellen of concepten? Hebben we teveel modellen, zodat we door de bomen het bos niet meer zien? Wat is overbodige ballast en moet dus verdwijnen?

Daarnaast moeten er weer nieuwe prioriteiten worden gesteld. Wat zijn de dringende maatschappelijke en wetenschappelijke vraagstukken waar economen en andere sociale wetenschappers meer energie in moeten steken? Welke rol kunnen ze daarbij spelen en hoe verhoudt deze zich tot de rol van gewone burgers en ervaringsdeskundigen, die momenteel in het wetenschapsbedrijf helemaal buiten beschouwing worden gelaten.

In het verlengde daarvan moet het inhoudelijke debat weer opnieuw worden geactiveerd. Weliswaar klimmen Nederlands economen vaak in de pen om een opiniestuk in een of andere krant te plaatsen maar in de vakliteratuur wordt het debat node gemist. Hoe vaak wordt er bijvoorbeeld op ESB-artikelen gereageerd? Op één hand te tellen.

Het online forum Me Judice heeft als doel het debat onder economen te stimuleren maar biedt pas sinds juni 2016 de gelegenheid om te reageren op de geplaatste artikelen! Om je mening te ventileren op dit “gerenommeerd online forum voor het onafhankelijk denken op het gebied van economie en economisch beleid” moet je zelf een artikel schrijven, maar dat moet dan wel eerst worden goedgekeurd door het ‘Politbureau’. In het algemeen zijn economen uitgesproken tegenstanders van kartels en toetredingsbarrières maar bij de ‘markt van economische kennis’ maken ze blijkbaar graag een uitzondering.

Dat bleek weer eens toen ik een van mijn columns instuurde, die blijkbaar te kritisch was. Want ik kreeg als antwoord dat Me Judice een pseudoniem niet accepteert, en geen stukken publiceert die eerder elders zijn verschenen. Het laatste is aantoonbaar niet waar. Het eerste is discutabel want dat betekent bijvoorbeeld dat de Max Havelaar pas gepubliceerd had mogen worden als Eduard Douwes Dekker zijn eigen naam had gebruikt en niet het pseudoniem Multatuli.

Verder moeten we onze morele verplichtingen jegens onze kinderen en kleinkinderen serieus nemen. Dat betekent onder meer dat het economie-onderwijs flink op de schop moet. We zadelen scholieren en studenten teveel op met theorieën en modellen die het zicht op de economische werkelijkheid eerder vertroebelen dan verhelderen, en dat op een manier die de potentiële wetenschappelijke nieuwsgierigheid eerder verstikt dan stimuleert. We moeten op een inventieve manier tegenwicht bieden tegen de ‘natuurlijke’ neiging van de meeste studenten om braaf te doen wat wij van hen vragen “want dat geeft de minste problemen en tijdverlies”.

“Het streven naar waarheid door het uitbannen van onwaarheid”, deze uitspraak van John Lukacs zou het leidende beginsel in het wetenschappelijk onderwijs moeten zijn, niet alleen voor historici – waar hij over sprak – maar ook voor economen en andere sociale wetenschappers.

Tot slot moeten we economie weer simpel maken. “Het is heel makkelijk om iets moeilijker te maken, maar het is heel moeilijk om iets makkelijker te maken.” Een citaat van Jos de Blok, oprichter van Buurtzorg, inmiddels de grootste thuiszorgorganisatie van Nederland. Een bedrijf dat is overladen met prijzen voor Beste Werkgever en Beste Marketing, terwijl ze niet eens een aparte afdeling hebben voor HRM en marketing.

In de academische wereld zijn er juist allerlei prikkels om de wetenschap steeds ingewikkelder te maken, zoals de peer-review door louter vakgenoten. Bij de sociale wetenschappen is dat contraproductief: naarmate de gewone burger minder snapt waar we mee bezig zijn en wat onze toegevoegde waarde is, zullen ze ons nog meer links laten liggen dan nu al het geval is.

Maar uiteindelijk zijn het wel onze ‘klanten’! Economie weer simpel maken moet weer een taak worden voor de betere economen, dus niet alleen overlaten aan mindere goden of filosofen als Bas Haring.

Uw bijdrage wordt op prijs gesteld

Die bijdrage kan op diverse manieren en in allerlei gradaties worden geleverd:

  • commentaar leveren op nieuwe of reeds verschenen blogberichten;

  • een eigen blogbericht schrijven en insturen, zo mogelijk onder pseudoniem;

  • een tussenvorm: artikelen van anderen aandragen, waarvan u vindt dat deze op mijn blog thuis horen; wel graag met een korte inleiding waarom het betreffende artikel de moeite waard is.

Het zou mooi zijn als deze blog zou uitgroeien tot een platform waar inspirerende meningsvorming en vruchtbare discussies plaatsvinden, met als motto: hoe kan het beter?!

Share