De uitbuit-economie

In Economisch-Statistische Berichten, lijfblad van Nederlandse beleidseconomen, verscheen vorige maand een uitstekend en onrustbarend artikel. De Rotterdamse hoogleraar Bas Jacobs waarschuwt erin voor een aantal misverstanden die onder beleidseconomen slachtoffers maken. Het gevolg is dat bij Financiën en CPB gedacht wordt dat onze overheid maar beter niet kan investeren.

Kan het gekker, denkt de leek. Zowat de hele publieke sector – zorg, onderwijs, politie, rechtspraak, wetenschap – is de afgelopen maanden op het Malieveld geweest om te klagen over tekorten. En de overheid zou te veel uitgeven? Daarbij komt dat de rente op Nederlandse staatsobligaties negatief is. Een prudente investeerder kiest projecten waarvan het rendement boven de financieringskosten ligt. Ik zou zeggen: overheid, gáán.

Zou er een negatief rendement voor de overheid zitten op zaken als hogere lerarensalarissen, meer blauw op straat of betere waterkeringen? Me dunkt dat vergeleken met het alternatief van te weinig veiligheid, slechter onderwijs en overstromingen, de rekensom snel gemaakt is. Bovendien vallen investeringen vanuit de private sector de laatste tijd erg tegen. Nog een reden dus voor de overheid om een tandje bij te zetten. Met proactieve overheidsinvesteringen die private investeringen aantrekken, kunnen mooie dingen worden gerealiseerd.

Wie zo denkt, snapt het dus volgens de beleidseconomen niet. Het toverwoord is de bbp-kloof. Dat is het verschil tussen de omvang van de economie (het bbp) en het maximaal haalbare, als alle middelen zo efficiënt mogelijk ingezet worden. Is dat verschil positief – ja, dat kan! – dan draait de economie harder dan de productiestructuur toelaat. Dit kan wel even maar nooit lang, en in ieder geval duidt het erop dat de rek er wel uit is in de economie. Investeren is gewoon niet mogelijk, want waarin zou je moeten investeren als alles al gebruikt wordt? Bedrijven weten dit, vandaar die lage investeringen. Ook de lage werkloosheid wijst die kant op: ongeveer iedereen is wel aan de slag. Je kunt er wel geld tegenaan gooien, maar je krijgt er niets voor terug – hoogstens wat inflatie. Dus moet de overheid nu niet gaan lenen om te investeren. Ook met negatieve rente moet de lening immers wél worden terugbetaald. Daar wil je je kinderen toch niet mee opzadelen?

Zou het – wordt in ons land alle capaciteit echt al benut? Je moet je afvragen wat lage werkloosheid betekent als er 1,2 miljoen zzp’ers zijn, die van klus naar klus hobbelen zonder financieel vangnet. Hoeveel verborgen werkloosheid zit daarbij?

Het probleem met deze redenering is ook de gedachte dat de investeringen van bedrijven bepalend zijn voor de groei van de economie. Het is pure supply-side economics. De realiteit is dat Nederland een vraaggedreven economie is. Als huishoudens meer inkomen hadden, zouden we meer besteden, zodat bedrijven meer verkopen en investeren. Daar ligt het probleem.

Sinds 2002 zijn de besteedbare inkomens bijna 13 procent achtergebleven bij de bbp-groei, rapporteerde de SER onlangs. De productiviteit steeg wel, de lonen niet. Nederlandse werknemers deden het uitstekend, maar zagen dat niet terug op de loonstrook. De winsten stegen wel, maar extra vraag en dus extra groei van productie moet toch echt van de lonen komen.

En daar zit het manco in het Haagse verhaal. Die langdurige scheefgroei zit nu ook in de bbp-kloof-cijfers, die immers gebaseerd zijn op resultaten uit het verleden. De bbp-kloof geeft dus aan wat onze economie maximaal kan als werknemers en zzp’ers onderbetaald worden, vaak zonder sociale zekerheid. Ja, dat is niet zoveel. Maar met een correctieve loongolf en een financieel vangnet moet je eens zien hoe de economie opbloeit. En ten overvloede: dat hoeft geen groei ten koste van milieu en klimaat te zijn. Huishoudens met een degelijk inkomen en financiële reserves – dat ontbreekt er nu vaak ook aan – zullen makkelijker durven investeren in klimaatvriendelijke huizen en auto’s.

Simpel, zou je denken. Toch zijn de beleidsmakers zover nog niet. Die staren zich blind op het doorgetrokken lijntje van lage groei in de uitbuit-economie. Op basis daarvan waarschuwen ze dat we nu al boven onze potentie leven en maar beter de broekriem wat kunnen aanhalen. Een staaltje economenlogica waar leken horendol van worden, en een enkele econoom dus ook. Het is te hopen dat men in Den Haag de ESB goed leest.

Dirk Bezemer 
Overgenomen uit De Groene Amsterdammer van 12 februari 2020

 

Blogs over ongeveer dezelfde problematiek vind u hier en hier

 

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Wilt u zich op mijn blog abonneren (wat ik zeer waardeer), dan hoeft u alleen uw emailadres in te vullen en daaronder op 'Abonneren' te klikken.

Laatste berichten