Reparatie

In haar nieuwe boek pleit Marleen Stikker ervoor het internet te repareren door dominantie van techgiganten en dataroof tegen te gaan. Reparatie: het lijkt me een kernwoord voor het hele kapitalistische systeem. Dit gaat niet over post-kapitalisme of een einde aan de groei. Post-wat-dan-ook ben je pas als het al zo ver is, en stilstaan kan nu eenmaal niet. Wat doen we intussen met het reëel bestaande kapitalisme? Repareren. Niet hier en daar een moertje vastdraaien, maar stappen zetten naar een nieuw ontwerp. Denk aan de Amerikaanse New Deal of de opbouw van de Nederlandse welvaartsstaat. Geen post-kapitalisme, maar gerepareerd kapitalisme. Wel een omwenteling, geen revolutie. Geen gerommel in de marge, maar systeembrede verandering.

Want al die sectoren waar reparaties nodig zijn – big tech, landbouw, banken, toerisme – laten dezelfde ontwikkeling zien, omdat ze deel zijn van hetzelfde systeem. Eerst innovatie, gepaard met een enorme toename in welvaart en comfort. Zijn we daar eenmaal aan gewend en van afhankelijk, dan worden de kosten duidelijk. We kunnen dan niet meer terug, maar hoe verder? Reparatie.

Kunstmest, ruilverkaveling, genetische modificatie, megastallen, containerschepen – ze maakten ons voedselaanbod goedkoper en gevarieerder dan ooit. Wie weet nog hoe bijzonder kiwi’s uit Nieuw-Zeeland waren? Vliegtickets van één euro, een plek aan een warm strand voor vijftig euro per week. Wie gaat er nog in de zomervakantie een weekje kamperen in Vogelenzang? Beleggen als volkssport, vijftig hypotheekvormen, internationale betalingen, tikkies en bitcoin. Wie fietst er nog naar een brievenbus voor een overschrijving?

Allemaal heel comfortabel. Dan komt de financiële crisis en kelderen de huizenprijzen. Techgiganten ondermijnen de democratie. Fijnstof daalt neer rond megastallen. Massatoerisme bedreigt onze steden. Opwarming leidt tot bosbranden en orkanen.

Dat is het punt in de lange en gevarieerde geschiedenis van het kapitalisme waar we nu staan. We hebben het nog nooit zo goed gehad. We stonden nog nooit voor de keuzes waarvoor we nu staan. En we kunnen niet terug.

Je kunt proberen het kapitalisme bottom-up te repareren door niet meer via Facebook in te loggen, niet meer met Google te zoeken. Minder vlees eten, zonnepanelen op je dak, voedselkilometers beperken, je rekening weghalen bij de grootbanken. Emissiehandel, het Klimaatakkoord van Parijs, het VN-Klimaatpanel en de stikstofmaatregelen zijn pogingen tot top-down-reparaties van het systeem.

Linksom of rechtsom, we weten dat het niet genoeg is. De plezierluchtvaart en de vloot SUV’s groeien door, de uitstoot ook. De concentratie CO2 in de atmosfeer is hoger dan ooit, rapporteerde de VN vorige week. David Attenborough zei daarover in een Channel 4-interview: ‘Het is te laat, het is niet meer omkeerbaar, niet in mijn leven en niet in het leven van de generatie na mij. Het hoogst haalbare is vertraging. Als we dat kunnen.’ Het is om wanhopig van te worden. Is er een derde weg, als je niet kunt vertrouwen op miljoenen kleine aanpassingen, noch op overheidsingrijpen? Misschien de Extinction Rebellion-methode: met individuele acties het publieke domein verstoren. De urgentie uitgebeeld en uitgeschreeuwd op bruggen, vliegvelden en bij het Rijksmuseum. Maar om de hoek is het Black Friday.

Want de aard van het systeem zelf staat verandering in de weg. De bottom-up-aanpak stuit op de verslaving aan comfort en consumptie. Maar er is meer aan de hand. Volgens het Global Emotions Report 2019 voelt 55 procent van de Amerikanen zich gestrest. Financiële zorgen zijn de belangrijkste oorzaak, rapporteerde de American Psychological Association in 2015. De breinwetenschap is duidelijk: wie in de financiële zorgen zit, komt moeilijker tot beslissingen en tot actie. Gefinancialiseerd kapitalisme is geen goede habitat voor bewust burgerschap.

Er is maar één optie. De overheid moet voortrekker zijn, verandering afdwingen, sectorbelangen opzijschuiven en voorwaarden scheppen voor anders consumeren en produceren. De New Deal en de welvaartsstaat kwamen er ook niet door nudging of demonstraties. Het waren top-down-omwentelingen, na zware systeemcrises – depressie en oorlog. Maar top-down-beleid werkt niet als de top geen ruggengraat en visie heeft en in dienst lijkt te staan van banken, autoproducenten, gas- en oliebedrijven, industriële landbouw. Is er een grote klap nodig voordat die band verbroken wordt, of komen we tijdig tot echte reparaties?

Dirk Bezemer

Overgenomen uit De Groene Amsterdammer van 4 december 1019

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Wilt u zich op mijn blog abonneren (wat ik zeer waardeer), dan hoeft u alleen uw emailadres in te vullen en daaronder op 'Abonneren' te klikken.

Laatste berichten