Rentenieren

Het studieleenstelsel verliest steun. Beleggingsinkomsten gaan zwaarder belast worden, spaarinkomsten lichter. Vastgoedinvesteerders gaan meer belasting betalen vergeleken met eerste-huiseigenaren. Drie berichten in één week die dezelfde kant op wijzen. Is de rentenierseconomie op zijn retour?

De renteniersecononomie, dat is het economisch model waarin bezit en speculatie meer opleveren dan produceren en ondernemen. Waarin de ontwikkeling van het looninkomen ver achterblijft bij de rendementen op aandelen en huizenmarkten. Waar de winsten in de maakeconomie een lachertje zijn vergeleken bij die in de vastgoedbranche en de financiële sector. De veelgeroemde Nederlandse diensteneconomie is voor een flink deel de plek waar specialisten in vastgoedconstructies, adviseurs belastingontwijking en consultants fiscale herstructurering werken. Zij worden ingehuurd door beleggers en speculanten in aandelen, derivaten, obligaties en vooral vastgoed. Het aandeel van de vastgoedsector in de toegevoegde waarde van Nederland is binnen Europa alleen hoger in landen als Zwitserland, Luxemburg en Ierland. Tel daar alle dienstverlening bij op, en je hebt een flink deel van onze economische groei de afgelopen decennia. Het vreemde is dat dit na de vastgoedcrisis van 2009 niet anders is geworden.

Terwijl de rentenierseconomie verder uitdijde, weken andere belangen – de verhoging van lonen, de financiering van universiteiten, de positie van leerkrachten, de opvang van daklozen, de aanpak van probleemschulden, kortere wachtlijsten voor psychiatrische hulp. Op al die gebieden was er achteruitgang terwijl ‘de’ economie hoogtijdagen beleefde. Heel merkwaardig, en alleen te verklaren uit verkeerde prioriteiten in het renteniersmodel, want gebrek aan geld was er niet. Het afbouwen van de studieschuldenlast en het ontmoedigen van beleggen en vastgoedspeculatie zijn nu de eerste tekenen van een verschuiving in prioriteiten.

Om effectief te zijn moeten zulke maatregelen wel bijten. Ik sprak er deze week een vriend in New York over. Hij betaalt voor zijn appartement in Queens 3500 dollar per maand. Iemand die in hetzelfde complex een appartement bezit zonder erin te wonen, betaalt door hogere belastingen 5600 dollar per maand. Wie geen energierekening op naam kan presenteren, is de klos. Het systeem is waterdicht, maar niet effectief. De prijzen in Queens zijn toch de pan uit gerezen. De heffing wordt doorberekend in de huren, die door expats en zakenbankiers nog best opgebracht kunnen worden. De belasting moet dus zo draconisch worden dat bij doorberekening aan de huurder de huurvraag zou wegvallen. Pas dan zit de speculant klem en gaat het geld elders op zoek naar rendement. De prijzen zullen normaliseren en de middenklasse komt terug de steden in.

De vraag is dus of het kabinet echt durft door te pakken, of toch weer met de verkeerde oplossing komt (‘bouwen, bouwen, bouwen’). Het probleem zit in financiële scheefgroei, niet slechts in een tekort aan stenen. Bovendien: met belastingen alleen komen we er niet. Zolang er bijna gratis kan worden geleend, is vrijwel elk speculatieobject rendabel. Zolang sparen niets oplevert, blijven vastgoedinvesteringen aantrekkelijk. Zowel de vraag als het aanbod van speculatief geld is daarom enorm. Om dat te veranderen moet het lage-rentebeleid op de schop – iets wat in Nederland vaak op luide toon wordt geëist, zodat onze pensioenfondsen weer rendement gaan draaien. Be careful what you wish for. De rentenierseconomie heeft haar eigen mijnenveld gelegd. Wie nu op zijn schreden terugkeert, moet kijken waar hij loopt. Nederland staat wereldwijd in de top vijf als het gaat om huishoudschulden. Decennia van renteaftrek en leenreclames hebben een catch-22 geschapen. Met lage rente nemen de schulden, de huizenprijzen en de speculatie toe. Verhogen we de rente, dan ontstaan acute schuldproblemen. Huishoudens kunnen zich hier geen vijf procent rente meer veroorloven, historisch gezien een normaal niveau. De consumptie zou instorten, de schuldhulpverlening zou overuren draaien.

We zijn lang niet de eerste economie die hier mee worstelt. In antieke maatschappijen werden schulden periodiek kwijtgescholden. De crediteuren, niet de schuldenaren moesten verlies nemen. Het is aan ons een creatieve, eigentijdse en praktisch uitvoerbare variant te bedenken. Zodat de economie van ondernemen en produceren weer lucht krijgt. De drie aangekondigde maatregelen sturen de burger die kant op. Ze zullen alleen werken als ze worden aangevuld met beleid dat ook de grote partijen uit de rentenierseconomie dwingt.

Dirk Bezemer

Overgenomen uit De Groene Amsterdammer van 11 september 2019

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Wilt u zich op mijn blog abonneren (wat ik zeer waardeer), dan hoeft u alleen uw emailadres in te vullen en daaronder op 'Abonneren' te klikken.

Laatste berichten