Weg met de homo economicus

Geen econoom en Nobelprijswinnaar heeft met zijn standpunten zoveel controverse opgeroepen als Milton Friedman. Vooral bij links in het politieke spectrum. Maar ook bij sommige rechtse mensen, vanwege zijn pleidooi voor een negatieve inkomstenbelasting: een vorm van basisinkomen, alleen weggelegd voor mensen die het nodig hebben (zoals ik in deze serie verder uitwerk)

Als criticus van overheidsbemoeienis op terreinen waar burgers beter hun eigen boontjes kunnen doppen (zie bijv. hier) , ga ik een heel eind met hem mee in zijn pleidooi voor een minimale overheid. En in tegenstelling tot mijn linkse vrienden neem ik hem geenszins kwalijk dat hij de Chileense dictator Pinochet economische adviezen gaf. Want iedereen die bij hem aanklopte kreeg van hem advies; zonder onderscheid des persoons, zoals uit zijn archieven blijkt. Het ging hem ook niet om het geld, wat tegenwoordig onvoorstelbaar lijkt als je kijkt naar de honoraria die bekende personen durven te vragen (en ook nog krijgen)

Maar wat ik niet kan pruimen is zijn opvatting dat de ondernemingsleiding louter de belangen van de aandeelhouders moet behartigen. Een opvatting die behoorlijk invloedrijk is geworden, zoals Claude S. Fischer beschrijft in zijn interessante essay over shareholders value. Neem de verschuiving die heeft plaatsgevonden bij de Business Roundtable, een belangrijke Amerikaanse lobbyclub. In 1981 was zijn opvatting dat “corporations have a responsibility, first of all, to make available to the public quality goods and services at fair prices, thereby earning a profit … to continue and enhance the enterprise, provide jobs, and build the economy.” Maar in 1997 was het standpunt dat “[T]he principal objective of a business enterprise is to generate economic returns to its owners [sic]…

Indirect vormt dit standpunt van Friedman een rechtvaardiging voor de waanzinnige salarissen en bonussen die topmanagers ontvangen zodra ze de aandeelhouderswaarde hebben opgeschroefd – ook wanneer zij ‘oneigenlijke praktijken’ hanteren zoals het terugkopen van eigen aandelen (en op die manier koersstijgingen kunnen aanzwengelen).

Kwantitatief-modelmatige economen zijn eveneens erg ingenomen zijn met het standpunt van Friedman. Want wat modellert en rekent nou makkelijker dan het maximaliseren van de aandeelhouderswaarde. Dus de doelstellingen van slechts één economische actor – in dit geval de aandeelhouders – zonder rekening te houden met de belangen van andere stakeholders, zoals werknemers, klanten, leveranciers of Moeder Aarde. Mede dankzij Friedman hebben economen zich vol overgave kunnen storten op zogeheten Event Studies, die sinds de jaren ‘70 zeer populair zijn geworden (voor een overzicht, zie hier). Met deze methode kun je op een makkelijke manier achterhalen of bepaalde beslissingen of gebeurtenissen (events) positief of negatief uitvallen, althans voor de aandeelhouders. Want volgens de aanhangers van event studies hoef je alleen maar te kijken naar de veranderingen van de aandelenkoers als gevolg van bijvoorbeeld een overname van een concurrent (beter gezegd: van de aankondiging van een overname)

Het middel heiligt het doel?

Ik gun iedereen zijn hobby maar moeten we nu echt overheidsgeld besteden aan dit soort onderzoek, of studenten daarmee lastig vallen? En willen we dat de media en de beleidscircuits eveneens worden gedomineerd door deze eenzijdige modellen en benaderingen? Want op die manier bepaalt het middel (de methode) het doel van de economische wetenschap – terwijl we het liever andersom willen hebben.

Wellicht moeten we tevens maar eens korte metten maken met onderliggende concept van de homo economicus. Ook dit concept stelt economen in staat naar hartenlust te modelleren en te rekenen. Inmiddels is het verworden tot een wereldbeeld, zelfs tot een voorschrift: Greed is Good. Maar de echte ondernemers weten wel beter. Zij hechten meer waarde aan de Golden Rule: “Do business with others as you would have them do business with you”. Dit zegt Nick Hanauer, een seriële ondernemer, een venture capitalist, schrijver en activist in Seattle. Zijn tekst hieronder komt uit een toespraak die hij op 30 September 2018 heeft gehouden n.a.v. zijn Harvard and MIT Humanist of the Year onderscheiding. Tussenkopjes zijn van S. de Beter

How to Destroy Neoliberalism: Kill ‘Homo Economicus’

(……) How did we get to a so-called “ethics” of business that insists that the only affirmative responsibility of a corporate executive is to maximize value for shareholders?

I believe that these corrosive moral claims derive from a fundamentally flawed understanding of how market capitalism works, grounded in the dubious assumption that human beings are “homo economicus”:  perfectly selfish, perfectly rational, and relentlessly self-maximizing. It is this behavioral model upon which all the other models of orthodox economics are built. And it is nonsense.

The last 40 years of research across multiple scientific disciplines has proven, with certainty, that homo economicus does not exist. Outside of economic models, this is simply not how real humans behave. Rather, Homo sapiens have evolved to be other-regarding, reciprocal, heuristic, and intuitive moral creatures. We can be selfish, yes—even cruel. But it is our highly evolved prosocial nature—our innate facility for cooperation, not competition—that has enabled our species to dominate the planet, and to build such an extraordinary—and extraordinarily complex—quality of life. Pro-sociality is our economic super power.

Economists are not wrong when they attribute the material advances of modernity to market capitalism’s genius for self-organizing an increasingly complex and intricate division of knowledge, knowhow, and labor. But it’s important to recognize that the division of labor was not invented in the pin factories of Adam Smith’s eighteenth century Scotland; at some level, it has been a defining feature of all human societies since at least the cognitive revolution. Even our least complex societies, small bands of hunter-gatherers, are characterized by a division of labor—hunting and gathering—if largely along gender lines. The division of labor is a trait that is universal to our prosocial species.

Viewed through this prosocial lens, we can see that the highly specialized division of labor that characterizes our modern economy was not made possible by market capitalism. Rather, market capitalism was made possible by our fundamentally prosocial facility for cooperation, which is all the division of labor really is.

This dispute over behavioral models has profound non-academic consequences. Many economists, while acknowledging its flaws, still defend homo-economicus as a useful fiction—a tool for modeling and understanding the economic world. But it is much more than just an economic model. It is also a story we tell ourselves about ourselves that gives both permission and encouragement to some of the worst excesses of modern capitalism, and of contemporary moral and social life.

Greed or the Golden Rule?

If we accept that it is true—if we internalize that most people are mostly selfish—and then we look around the world at all of the unambiguous prosperity and goodness in it, then it follows logically, it must be true, by definition, that a billion individual acts of selfishness magically transubstantiate into prosperity and the common good. If it is true that humans really are just selfish maximizers, then selfishness must be the cause of prosperity. And it must be true that the more selfish we are, the more prosperous we all become.  Under this logical construct, the only good decision is a business decision—“Greed is good”—and the only purpose of the corporation must be to maximize shareholder value, humanity be damned. Welcome to our neoliberal world.

But if, instead, we accept a prosocial behavioral model that correctly describes human beings as uniquely cooperative and intuitively moral creatures, then logically, the golden rule of economics must be the Golden Rule: Do business with others as you would have them do business with you. This is a story about ourselves that grants us permission and encouragement to be our best selves. It is a virtuous story that also has the virtue of being true.

I believe that prosperity is best understood as the accumulation of solutions to human problems. From curing cancer to a crunchier potato chip, every legitimate enterprise is in the problem-solving business, and because trade is reciprocal—you need a potato chip, I need a profit—every solution consumed is a mutual problem solved. But as our modern technological economy grows more prosperous, it’s problems inevitably grow more complex, and this requires ever greater degrees of social, economic, and technological complexity in order to sustain this virtuous cycle of innovation and demand.

Capitalism is the greatest problem-solving social technology ever invented. But knowing that capitalism works is different than knowing why it works. And contrary to economic orthodoxy, it is reciprocity, not selfishness that guides it—indeed—as if by an invisible hand. It is social reciprocity that builds the high levels of trust necessary for large networks of people to cooperate at scale. And it is only through these networks of highly-cooperative specialists that the complexity that defines our modern economy can emerge.

Dr. King said, “the arc of the moral universe is long, but it bends toward justice.” In the same way, thanks to the fundamental evolutionary logic of the market, the arc of the economic universe bends toward complexity. And these two arcs are just part of a larger circle that is anchored by justice, which creates the trust, that enables cooperation, which produces the complexity from which our prosperity emerges.

So this is the main point of my remarks: Properly viewed through this prosocial economic lens, we see clearly that it is our humanity, not the absence of it, that is the source of our prosperity.

But of course, in working to change the way we think about the economy, my ultimate goal is to change the way we act within it. And to this end, I’d like to close by offering four simple statements to guide your own actions and activism:

Four Statements

Statement number one: Capitalism is self-organizing, but not self-regulating.

The notion of market capitalism as a Pareto-optimal closed, equilibrium system is—to use the technical term—bullshit. Throughout the world, the most broadly prosperous capitalist economies are also the most highly regulated and highly taxed. To be clear: Government investment and intervention is not a necessary evil. It is just plain necessary.

Which leads us to statement number Two: True capitalism is not shareholder capitalism.

The neoliberal claim that the sole purpose of the corporation is to enrich shareholders is the most egregious grift in contemporary life. Corporations are granted limited liability in exchange for improving the common good. Thus, the true purpose of the corporation is to build great products for customers, provide good jobs for employees, provide a fair return to shareholders and to make their communities stronger—in coequal measure.

Statement Three: Capitalism is effective, but not efficient.

Schumpeter’s “perennial gale of creative destruction” has proven extraordinarily effective at raising our aggregate standard of living, but it can also be extraordinarily wasteful, cruel, and unequal—unequal to the point that it threatens to destroy capitalism itself. If our economy and our democracy are to survive the ever-quickening pace of technological change, we must use every tool available to close “the innovation gap” between our economic institutions and our civic institutions.

And finally, statement number Four: True capitalists are moral capitalists.

Being rapacious doesn’t make you a capitalist. It makes you an asshole and a sociopath. In an economy dependent on complex trust networks to facilitate the cooperative tasks from which prosperity emerges, and when prosperity itself is understood—not as money but as solutions to human problems—true capitalists understand that every economic act is an explicitly moral choice—and they act accordingly.

Nick Hanauer

Overgenomen uit de blog Evonomics

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Wilt u zich op mijn blog abonneren (wat ik zeer waardeer), dan hoeft u alleen uw emailadres in te vullen en daaronder op 'Abonneren' te klikken.

Laatste berichten