Lage-rente-spagaat

Deze week was de Kamercommissie voor Financiën op werkbezoek bij de Europese Centrale Bank. Pieter Omtzigt, Renske Leijten, Thierry Baudet en negen collega’s mochten als vertegenwoordigers van het Nederlandse volk de centrale bankiers aan de tand voelen. Een belangrijk onderwerp zal het rentebeleid geweest zijn. De ECB-rente staat al zeven jaar extreem laag, waarvan de laatste drie jaar op nul. Dat is nooit eerder gebeurd.

Vanaf 2016 leek het erop dat de economie genoeg aantrok om de rente weer naar een normaal niveau van zo’n drie procent te brengen. Maar ECB-president Draghi deed niets. Kwade tongen beweren dat hij de schuld van de zuidelijke lidstaten dragelijk wilde houden. Hoe dan ook, de kans op renteverhogingen lijkt nu verkeken. De hoogconjunctuur is al weer voorbij, de inflatiegroei valt tegen.

De centrale banken staan in een spagaat, tussen de korte-termijnkosten van een renteverhoging en de lange-termijnkosten van niets doen. Lage rente maakt hoge schulden draaglijker op de korte termijn, en verergert het probleem van hoge schulden op de lange termijn. De maandlasten van bedrijven, huishoudens en overheden zijn fijn laag bij een rente rond de nul. Wie maalt er dan om de schuldniveaus? Wat telt zijn de kosten, en die vallen best mee. Iets meer lenen lijkt daardoor geen probleem. In de jaren van lage rente is de mondiale schuld dan ook enorm toegenomen. Een kleine renteverhoging op die grote schuld doet dan direct veel pijn.

Vooral in Nederland. De schuld van huishoudens bedraagt hier 107 procent van het bbp, bijna twee keer het gemiddelde in het eurogebied (58 procent). De schuld van Nederlandse bedrijven is met 113 procent van het bbp nog hoger, vergeleken met 83 procent in het eurogebied. Bedrijven zijn het kwetsbaarst. Die hebben vaker kortlopende leningen, die sneller vernieuwd moeten worden tegen een hogere rente. Maar ook voor veel huishoudens zou het een klap zijn. Rutte en Hoekstra zijn stiekem blij dat de rente nog even extreem laag blijft tijdens hun ambtstermijn. En hoe langer de centrale bank aarzelt, hoe aantrekkelijker het wordt om nog éven niets te doen, hoe sneller de schuld groeit, en hoe groter de kosten van niets doen. Dit is de spagaat.

Intussen neemt de hoeveelheid schuld in de wereld toe. Met 184 biljoen dollar, oftewel 26.000 dollar per wereldbewoner, was het nog nooit zo veel. Als al dat geld naar investeringen gaat die onze productiviteit verhogen, is er geen probleem. Dan betalen we met inkomensgroei de schuld af. Maar zo gaat het niet. Leningen worden gebruikt bij fusies en overnames en voor het opkopen van eigen aandelen. Het hoopt zich op in vastgoedwaardes en aandelenmarkten.

Daardoor hebben we steeds meer megabedrijven en megabanken – zie de voorgenomen fusie van Deutsche Bank met Commerzbank – en steeds minder diversiteit. Het deel van onze economie dat too big to fail is neemt toe. Hun lobby voor lage belastingen, lage rente en hoge subsidies wordt steeds sterker. Onze economie drijft in toenemende mate op huizen- en aandelenprijzen, die een knauw krijgen bij renteverhogingen. Het is dezelfde spagaat: deze ontwikkelingen schreeuwen om een renteverhoging. Tegelijk ontmoedigen ze een renteverhoging omdat ze de pijn ervan doen toenemen. Wat als Deutsche/Commerz omvalt?

De oplossing: niet alles op willen lossen via de rente. Er zijn andere maatregelen nodig. Overmatige vastgoedinvesteringen, fusies die slechts aandeelhouders rijk maken en het opkopen van eigen aandelen: dat kan aan banden gelegd worden. Echte investeringen kunnen dan blijven profiteren van lage rente. Maar dit zijn beslissingen die politici moeten nemen. Totdat dit gebeurt, blijven we van de ECB het onmogelijke vragen. De bal lag tijdens het werkbezoek bij de Kamercommissie, niet bij de ECB.

Dirk Bezemer

Overgenomen uit De Groene Amsterdammer van 27 maart 2019

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Wilt u zich op mijn blog abonneren (wat ik zeer waardeer), dan hoeft u alleen uw emailadres in te vullen en daaronder op 'Abonneren' te klikken.

Laatste berichten