Afromen

Vorige maand kocht Groningen Seaports een stuk grond achter de zeedijk. Seaports beheert de Eemshaven en de haven van Delfzijl. Het is in handen van gemeenten en de provincie. De verkopende partij was PowerField. Deze onderneming ging in 2017 een strategisch partnership met Seaports aan om te helpen het havengebied te ontwikkelen.

Dankzij berichtgeving in NRC blijkt nu dat financieel directeur Bertholet van PowerField vooral zichzelf hielp. De handtekening onder de strategische samenwerkingsovereenkomst was nog niet droog, of hij kocht een deel van het gebied aan, om het anderhalf jaar later aan Seaports door te verkopen, naar verluidt met 4,3 miljoen euro winst. Saillant detail: de baas van Seaports, die er per september 2017 vertrok, was tevens betaald adviseur van PowerField.

Zulke schurkentrucs lonen in een economie waar vastgoedwaardes vele malen sneller stijgen dan inkomens. Sinds midden 2013, toen de economische groei terugkeerde, groeide onze economie met zeventien procent, de lonen met minder dan een half procent, de huizenprijzen met 46 procent en de agrarische grondprijzen met 24 procent. Speculeren loont meer dan werken of produceren.

Het gaat niet slechts om private partijen die de overheid een poot uitdraaien. In het programma Z Zoomt Uit (RTL Z) legde vastgoedhoogleraar Peter Boelhouwer onlangs nog uit dat gemeenten zoals Utrecht veel verdienen aan het vasthouden van grond die snel in waarde stijgt. Ze bouwen daarom minder dan zou moeten. In dit geval is het niet het rijk dat erop verliest, maar instappers op de huizenmarkt. Hoe speculatie door de overheid bijdraagt aan de woningnood in onze grote steden.

Nog zo’n voorbeeld: spoorbeheerder ProRail kocht vorig jaar voor vijftien miljoen euro grond langs het spoor aan, dat NS Vastgoed in 2014 aan een speculant verkocht voor een euro, mét 6,7 miljoen als tegemoetkoming in onderhoud en eventuele sanering (nooit gebeurd). Geld toe. De grondhandelaar ving 21,7 miljoen euro zonder er iets voor te doen. Hier werd niets van waarde toegevoegd. Er is slechts afgeroomd van publieke gelden. Economen leggen graag uit dat de markt voor optimale prijsvorming zorgt. Als dat zo is, heeft de markt hier spectaculair gefaald. Een ander leerstuk is dat bij marktfalen de overheid moet ingrijpen. Dat is dus hoog tijd.

Toch worden de exorbitante vastgoedwinsten vaak goedgepraat met verwijzing naar marktontwikkelingen. NS Vastgoed had eerder de grond voor een ‘marktconform bedrag’ aan ProRail aangeboden. Die vond dat te veel. Toen werd de grond voor min 6,7 miljoen verpatst aan de speculant. De twee organisaties, die beide geacht worden in het publiek belang te opereren, kregen het niet voor elkaar grond en spoor bij elkaar te brengen. Hun marktconforme gedrag zat hun daarbij in de weg. De lachende derde is een marktpartij. Hoe bizar wil je het hebben?

Maar ook als het wél de markt is die dwingt tot hoge aankoopkosten is er iets mis. De markt, dat zijn wijzelf. We kunnen het ook zo inrichten dat vastgoedprijzen niet zo hemeltergend ver boven lonen en andere inkomens uit groeien.

De economische logica is glashelder. Dit is immers geen win-winsituatie, zoals productie en handel vaak wel zijn. Speculatie is een zuivere zero sum-transactie. Verhoog je de btw of loonbelasting, dan zou dat handel en werk kunnen schaden. Maar afromen is iets anders dan produceren. We kunnen speculatiewinst wegbelasten zonder de economie te schaden.

Een grondbelasting is ook een zero sum-geldstroom, maar dan de goede kant op. Niemand wordt er slechter van, behalve de speculant. Het rijk gaat honderden miljoenen euro’s aan extra belastinginkomsten vangen. Kunnen ze eindelijk eens gaan investeren in het onderwijs, de rechtspraak, de kinderpsychiatrie of – wie weet – het klimaat.

Bovendien: de positieve effecten gaan verder dan belastinginkomsten. Speculatie is niet meer de moeite waard. De prijzen van grond, huizen en kantoren zullen stabiliseren. Meer middeninkomens kunnen zich dan een woning veroorloven. Het bedrijfsleven betaalt minder kosten voor vastgoed, boeren minder voor hun land, dus productie wordt efficiënter en de economie wordt concurrerender. En dat allemaal door een maatregel die simpel te realiseren is.

In 2019 groeit de economie naar verwachting met 2,2 procent. Niets staat ons in de weg ervoor te zorgen dat ook de huizen- en grondprijzen maar met een paar procenten gaan stijgen. Welke politieke partij gaat dit oppakken?

Dirk Bezemer

Overgenomen uit De Groene Amsterdammer d.d 13 februari 2019


Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Wilt u zich op mijn blog abonneren (wat ik zeer waardeer), dan hoeft u alleen uw emailadres in te vullen en daaronder op 'Abonneren' te klikken.

Laatste berichten