Lampjes

Spectaculaire sterrenhemels zijn een ware toeristische attractie geworden. De Canarische eilanden, Chili, of Namibië zijn aanlokkelijke bestemmingen voor het ervaren van ’s mensen nietigheid met behoud van een comfortabele hotelkamer.

In ruraal Afrika ontbreekt echter die hotelkamer: daar zit men ’s nachts simpelweg in het donker. In de meeste landen beneden de Sahara verlichten kaarsjes, stinkende kerosinelampen of hier en daar zaklantaarns de eenvoudige woningen. In landen als Tanzania, Mali, de Democratische Republiek Congo (DRC) of Sudan dekt het nationale elektriciteitsnet alleen kleine delen van hun immense oppervlak. Elektriciteitsproducenten kunnen onmogelijk afgelegen gebieden kostendekkend elektriciteit bieden en wanneer dat soms wel het geval is, zijn de tarieven te hoog voor de doorgaans arme plattelanders. Soms geven subsidies op kerosine enige financiële verlichting, maar overhouden doet het niet.

Zonlicht is er vaak in overvloed. Op lokale markten bieden handelaren lampjes gevoed door piepkleine zonnepaneeltjes aan. Die zijn van een matige kwaliteit en niet goedkoop maar toch worden ze gekocht. Dat geldt nog meer voor grotere panelen die vaak met een sticker verwijzend naar German Quality te koop worden aangeboden. Ook die vinden hun afnemers. Men is bereid behoorlijke schulden maken voor een beetje licht.

In eerste instantie zagen enkele ontwikkelingsorganisaties en ook private bedrijven hier een nieuw werkterrein, maar de laatsten wachtten af totdat er wat te verdienen viel. Een Britse charity begon in Kenya en Tanzania met veel enthousiasme zonnelampjes te verspreiden in het basisonderwijs via schoolleiders en onderwijzers. Het ging dan om lampjes die leerlingen in staat stelden ’s avonds thuis schoolwerk te doen. Het ging aanvankelijk om een miljoen lampjes in totaal en al snel bleek dat die niet alleen de studie stutten, maar ook verlichting in huis dienden: ze smaakten naar meer.

Andere charities haakten daarop in en startten met het aanbieden van sets die een paneeltje, een omvormer, wat draden, een kleine accu en enkele ledlampen bevatten. De lampen zorgden voor helder licht en direct aan de accu kon je twee mobieltjes opladen. Die systemen werden op afbetaling aangeboden; ze waren op termijn goedkoper dan kerosine of batterijen.

De situatie is nu behoorlijk veranderd. In Kenya worden nu complete lokaal geproduceerde sets verkocht en daarbij is het gebruik ervan gekoppeld aan betaling vooraf die wordt gedaan via een mobiele banktransactie. Waarom zijn private bedrijven er brood in deze lampjeshandel gaan zien?

Wat die onderwijzers met hun studielampjes teweeg hebben gebracht, moet niet worden onderschat. De kennismaking met een nieuwe, betere en meer betrouwbare lichtbron heeft menig oog geopend. Daarbij heeft ook het voorwaardelijk financieren van ondernemingen die zich richten op moderne energie in ruraal Afrika een rol gespeeld. Zo kregen die ondernemingen alleen geld, wanneer ze op voorhand hard konden maken dat hun inspanningen echt resultaat hadden door de verkoop van lampjes en aanpalende systeempjes aan arme rurale families op afbetaling en door ze te leren dat nieuws te hanteren. De eis aan de ondernemingen om zulke verifieerbare resultaten te tonen, die ook nog door een onafhankelijk instituut moesten worden gecontroleerd, viel ze behoorlijk zwaar. Het dwong ze tot scherpe marktanalyses en het verkrijgen van betaalbare voorfinanciering. Dat lukte ze met technische en financiële steun van ontwikkelingsorganisaties en lokale coöperatieve banken. En dat ging niet snel in aanvang.

Maar nu zitten de rurale dorpen in Kenya en Tanzania een beetje minder in de duisternis. Dat kun je niet zeggen van Mozambique, DRC of Sudan: daar lijken te weinig voorwaarden aanwezig zijn voor wat er in Kenya en Tanzania gebeurde. Dominant centralisme in lokale energiemarkten, onduidelijke regelgeving en politieke instabiliteit zijn niet stimulerend gebleken.

Arme huishoudens in ruraal Afrika winnen aan zelfrespect met licht in hun huisjes. Met de komst van een TV op afbetaling gaat er helemaal een wereld voor ze open. Aan het mijmeren onder het met sterren bezwangerde zwerk heeft de gemiddelde dorpeling minder behoefte dan de toerist, op zoek naar stemmen uit het heelal. En mocht die dorpeling het laatste toch ook willen, dan doet hij gewoon het licht uit.

Eric Kamphuis (11/11/2018, St. Maarten)

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Wilt u zich op mijn blog abonneren (wat ik zeer waardeer), dan hoeft u alleen uw emailadres in te vullen en daaronder op 'Abonneren' te klikken.

Laatste berichten