Lange balansen

De kogel is door de kerk. Het opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank wordt eerst afgebouwd en dan opgedoekt; de lage rente blijft op z’n minst tot aan september 2019 ongewijzigd.

Een van de mensen die erg gelukkig zal zijn met het afbouwnieuws is Klaas Knot, die er jarenlang voor pleitte. Maar hij zal niet onverdeeld tevreden zijn. Door de lage rente kunnen zowel bedrijven als huishoudens immers zo goedkoop lenen dat ze overmoedige investeringen gaan doen, iets waar Knot al lang voor waarschuwt. Aan de verlenging van de lage rente kon hij blijkbaar niets doen. Wel aan de financiële structuren die ons er steeds afhankelijker van maken. Daar zal Knot nu dus zijn pijlen op gaan richten, dacht ik bij het nieuws van Draghi’s besluit.

Ik zag dat de volgende dag bevestigd in Amsterdam. Knot was er bij een bijeenkomst van het Sustainable Finance Lab, een club van bankiers en onderzoekers – ik ben er zelf ook lid van. We presenteerden een rapport waarin we ons afvragen: hoe staat Nederland er voor qua financiële structuur, tien jaar na de crisis? En wat moet er nog gebeuren?

In een stampvol OBA-gebouw aan het Oosterdok werden onze aanbevelingen voorgelegd aan een panel van hoogvliegers in financieel Nederland, onder wie dus Klaas Knot. Een levendige discussie volgde. Een van onze voorstellen is: maak de lange balansen van onze economie nu eens korter. Nederlanders lenen veel én sparen veel. Aan beide kanten van onze balans hopen zich grote bedragen op. Elke maand dragen we een fors deel van ons inkomen af aan een pensioenfonds, dat het prompt belegt in de financiële markten. Dat zorgt jaarlijks voor een geschatte zeven miljard aan kosten. We houden daarmee een omvangrijke pensioensector in de lucht. Fijn voor hen, maar ook goed voor ons?

We hebben inmiddels zo’n 1400 miljard euro (ongeveer twee maal het bbp) aan beleggingen in Londen, New York en Tokio. Allemaal voor later. Verstandig dus? Mwah. Die maandelijkse investering in indextrackers en andere gekkigheid kost ons binnenlandse vraag, en maakt bovendien kwetsbaar. Als het in New York of elders fout gaat, moeten onze pensioenfondsen zich direct zorgen maken, en worden wij gekort. Voortdurende pensioenzorgen zijn het gevolg, en af en toe paniek.

Het wordt nog gekker. We lenen ook fors van diezelfde markten. Afgezet tegen het bbp heeft Nederland twee maal zo veel hypotheekschuld (95,3%) als het gemiddelde in de EU (47,1%). Voor banken zijn zulke enorme leningportefeuilles fantastisch, ook al omdat ze weinig concurrentie hebben (er zijn er maar drie). Ze boekten de laatste jaren dus overwinsten door stijgende rentemarges, bekostigd door consument en overheid. Wij kregen er opnieuw zorgen voor terug. Want bij dalende huizenprijzen staan we met zulke hoge schulden al snel ‘onder water’. Het gebeurde enkele jaren geleden nog, niet toevallig tegelijk met de pensioenpaniek. Het gevolg is dat we dan plotseling meer gaan sparen voor de aflossing en het pensioen. De consumptie klapt in en de economie zit in een dip, of zelfs een recessie.

We lijken wel gek. We hopen bezittingen op aan de ene kant van onze balans, en schulden aan de andere. We worden daar dubbel kwetsbaar van, juist voor klappen die meestal tegelijk vallen. Geen wonder dat Nederland na 2007 zeven jaar stagneerde, veel langer dan onze buren. Gebruik dan liever een deel van die maandelijkse aderlating voor investering in je huis, en breder, in de economie. Dat maakt ons minder afhankelijk van ‘de markten’, maar ook van schuld en lage rentes. Door onze hoge schulden zou een rentestijging van 1 procent de Nederlandse huizenprijzen met 19,6% doen dalen, werd onlangs becijferd. We zitten zo weer in een dip van eigen makelij.

Daarom was ons voorstel afgelopen vrijdag om die lange balansen te verkorten. Klaas Knot, gevraagd naar zijn reactie, was opmerkelijk kort. Ik wil daar verder niets aan toevoegen, zei hij. Ik ben het er woord voor woord mee eens. Hij is net voor nog eens zeven jaar benoemd. Alle tijd dus om er ook iets aan te doen.

In 2025 betalen we dus lagere premies voor onze oudedagsvoorziening én we lenen minder. Dat zal ten koste gaan van de miljoenenverdiensten in de sector die in Nederland veel te groot werd, en die in Amerika wel aangeduid wordt als de ‘FIRE’-sector, een acroniem voor ‘Finance, Insurance and Real Estate’. Minder vuurwerk, meer effectieve vraag, meer stabiliteit. Wat mij betreft beginnen we morgen.

Dirk Bezemer

Deze column is verschenen in De Groene Amsterdammer, 20 juni 2018, nr. 25

 

Sinds 15 april 2015 schrijft Dirk Bezemer afwisselend met Ewald Engelen de economiecolumn van het weekblad De Groene Amsterdammer. Vanaf begin juni 2018 verschijnt zijn column ook op deze blog, iedere 14 dagen.

Dirk Bezemer is verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, vanaf juni 2016 als hoogleraar economie van de internationale financiële ontwikkeling. Zijn onderzoek bouwt grotendeels voort op de theorie van de Amerikaanse econoom Hyman Minsky (1919-1996), een van de weinige economen die oog had voor financiele crises.

Share

1 Reactie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Wilt u zich op mijn blog abonneren (wat ik zeer waardeer), dan hoeft u alleen uw emailadres in te vullen en daaronder op 'Abonneren' te klikken.

Laatste berichten