Het verschil tussen basis- en garantie-inkomen revisited

Als je er open voor staat, kun je altijd iets leren. En als je ouder wordt, leer je meestal niet iets nieuws maar word je herinnerd aan iets wat je ooit wist maar inmiddels vergeten was – of eerder niet goed genoeg begrepen had.

Deze wijsneuzige gedachten kwamen bij mij op toen ik op Follow the Money de commentaren las op mijn artikel, dus op mijn vorige blogpost. En toen ik vervolgens mijn artikel opnieuw las, als het ware door de ogen van de commentatoren.

Het eerste wat ik (opnieuw) heb geleerd: het is niet altijd handig om een tabel te gebruiken, of een wiskundige formule. Het probleem is dat de lezers dan grofweg in twee groepen uiteen vallen. De ene groep slaat ze over omdat ze in de loop der jaren de indruk hebben gekregen – vaak ten onrechte – dat ze dit soort tabellen toch niet snappen. De andere groep doet juist het tegenovergestelde: hun aandacht concentreert zich vrijwel uitsluitend op de tabellen en de formules. Ze proberen te achterhalen of de auteur fouten heeft gemaakt in de tabel, dan wel foute conclusies heeft getrokken uit de tabel.

Dat laatste gaat heel gemakkelijk, dat is het tweede wat ik mij besefte toen ik sommige commentaren las. Dat de lezer snel de verkeerde conclusies trekt, heeft een aantal oorzaken:

  • zoals gezegd: het is voor veel lezers moeilijk om tabellen goed te lezen;

  • het is voor vele auteurs, inclusief mijzelf, moeilijk om goede tabellen te maken;

  • je moet altijd bepaalde aspecten buiten beschouwing laten en volgens sommige lezers zijn dat onvergefelijke omissies;

  • een gedachte-experiment in de vorm van een tabel moet enerzijds realistisch zijn om geloofwaardig te zijn maar dit maakt het anderzijds juist kwetsbaar voor (vaak pietluttige) kritiek want het is onmogelijk om de hele realiteit in een tabel te stoppen.

Een tabel – of meer algemeen: het gebruik van wis- en rekenkunde – is een middel om iets duidelijk te maken wat met woorden lastiger of zelfs onmogelijk is; het omgekeerde geldt overigens eveneens: sommige zaken zijn juist niet op een kwantitatieve manier te ‘bewijzen’, zoals de economische kracht van een verkiezingsprogramma. Ik wilde duidelijk maken dat er een belangrijk verschil is tussen het basis- en het garantie-inkomen, naast de verschillen die ik met woorden beschrijf. Een verschil tussen optie A en B wordt echter pas ‘zichtbaar’ als je eerst A en B vergelijkbaar hebt gemaakt. Dat heb ik gedaan door zowel bij het basis- als bij het garantie-inkomen uit te gaan van hetzelfde bruto-inkomen en idem marginaal belastingtarief (= het percentage dat je aan belasting moet betalen bij iedere euro extra bruto-inkomen). Ook bij de hoogte van de uitkering (1000 euro per maand = 12.000 per jaar) was er geen verschil tussen de het basis- en het garantie-inkomen. Het spreekt voor zich dat de netto-inkomens van beide opties dan eveneens gelijk zijn, want ze zijn aan elkaar gelijk gemaakt. Per definitie, dus bij beide opties, geldt immers: netto-inkomen = bruto-inkomen plus netto-uitkering (basis- of garantie-inkomen) minus inkomstenbelasting (IB)

Hieronder heb ik een nieuwe tabel gemaakt die dezelfde functie heeft: laten zien dat de keuze tussen basis- en garantie-inkomen belangrijke fiscale en dus financiële verschillen oplevert. Hopelijk is zij ook geschikt voor lezers die normaliter tabellen overslaan.

Boris Basis versus Gerard Garantie

De volgende tabel toont het verhaal van Boris en Gerard, die met het klimmen der jaren steeds meer gaan verdienen. Na het verlaten van hun school hebben ze allebei geen werk en dus recht op een uitkering (jaar 1). Boris woont in een land waar ze het onvoorwaardelijk basisinkomen van Bregman hebben ingevoerd, wat betekent dat hij ieder jaar of maand hetzelfde basisinkomen krijgt, onafhankelijk van zijn bruto-inkomen. Gerard is toevallig geboren in een land waar ze voor het garantie-inkomen van Friedman hebben gekozen, zodat hij minder uitkering krijgt (in de vorm van garantie-inkomen) naarmate hij meer gaat verdienen.

Voor het overige zijn er geen verschillen tussen Boris en Gerard: ze krijgen beiden een uitkering van duizend euro per maand netto; het marginale belastingtarief is 50%; en hun financiële levensloop is identiek. In jaar 2 krijgen beiden een baantje waarmee ze per maand 1000 euro bruto verdienen,waarover ze dus 50% belasting moeten betalen. Boris betaalt 500 euro inkomstenbelasting (IB) per maand, zodat hij netto anderhalf duizend ontvangt. Gerard verliest in jaar 2 de helft van zijn garantie-inkomen, zodat hij eveneens anderhalf duizend euro netto ontvangt.

In jaar 3 verdienen ze allebei 2 duizend euro, en dit betekent dat Gerard geen garantie-inkomen krijgt maar ook geen IB hoeft te betalen (dat noemen ze daarom ook wel het break-even inkomen). Pas in jaar 4 gaat hij 500 euro belasting betalen (50% van de duizend euro die hij meer verdient dan het break-even inkomen van 2 duizend). In jaar 5 is de IB voor Gerard duizend euro. De inkomstenbelasting voor Boris is nog makkelijker te berekenen, door steeds 50% van zijn bruto-inkomen te nemen.

Per definitie, dus in beide landen, geldt: netto-inkomen = bruto-inkomen plus netto-uitkering (basis- of garantie-inkomen) minus inkomstenbelasting (IB)

De tabel laat zien dat Boris in die vijf jaar veel meer inkomstenbelasting IB moet betalen, in vergelijking met Gerard die pas in jaar 4 inkomstenbelasting gaat betalen. Daar staat tegenover dat Boris gedurende de hele periode hetzelfde bedrag aan basisinkomen ontvangt.

Het marginale belastingtarief is in beide landen 50%, het gemiddelde belastingtarief is echter voor Boris veel hoger dan voor Gerard, zoals de volgende tabel laat zien. Daarin zijn twee maatstaven gebruikt: 1) de inkomstenbelasting (IB) als een percentage van het bruto-inkomen (Y); 2) IB als een percentage van de som van het bruto-inkomen plus het basis- of het garantie-inkomen.

In welk land wilt u het liefst leven?

Moraal van het verhaal

De eerste tabel laat zien dat Boris weliswaar maandelijks veel meer uitkering – in de vorm van basisinkomen – krijgt in een periode van vijf jaar, maar ook veel inkomstenbelasting moet betalen (niet over het basisinkomen, maar over het bruto-inkomen). Dit verschil wordt weerspiegeld in de tweede tabel waar de gemiddelde belastingdruk voor Boris veel hoger is dan voor Gerard (zie de onderste ‘totaal’regel), en dat geldt voor beide maatstaven om die belastingdruk te meten.

De tweede tabel toont tevens dat in het land van Gerard het belastingsysteem veel progressiever is, in de zin dat ‘de Gerard in betere doen’ gemiddeld zwaarder wordt belast dan ‘de Gerard die nog loopt te sappelen’. Die progressie is in het land van Boris alleen aanwezig wanneer over het basisinkomen eveneens belasting betaald moet worden, wat Bregman niet lijkt te willen.

Aangezien Boris in totaal over deze vijf jaar evenveel uitkering krijgt als hij aan inkomstenbelasting moet betalen (5 duizend euro per maand), en voor Gerard hetzelfde geldt (1,5 duizend per maand), is er dan eigenlijk een verschil tussen deze twee opties? Nee, dat is er niet, maar alleen als we in een ideale wereld zouden wonen waar iedereen braaf zijn belasting betaalt en er geen kosten zijn verbonden aan deze herverdelingsoperatie. Anders gezegd: in het land van Boris moet er veel meer geld worden rondgepompt, en daar zijn in de werkelijke wereld veel kosten aan verbonden.

Iedereen die weet hoe momenteel het inkomstenbelastingsysteem uitpakt (op papier progressief, in de praktijk eerder degressief), moet niet verwachten dat de belastingmoraal heel veel verandert als het basisinkomen wordt ingevoerd. De rijkeren en hoogopgeleiden zijn handiger in belastingontwijking dan Henk en Ingrid. En dan maakt het in de praktijk niet uit of het om linkse of rechtse belastingbetalers gaat. Niemand wil graag belasting betalen, en zeker niet als de gedachte leeft – al of niet terecht – dat anderen in een vergelijkbare situatie veel minder betalen. En je vindt altijd wel een reden om je ontwijkgedrag te rechtvaardigen. De rechtse rakker zal zeggen dat hij niet wil betalen voor die luie donders die met hun basisinkomen op het strand liggen. De linkse lummels hebben als uitvlucht dat hun centen door de (rechtse) regering worden uitgegeven aan de verkeerde dingen. Dit betekent dat degenen die het basisinkomen kúnnen betalen, het grotendeels laten afweten. Zodat de zwakste schouders weer de zwaarste lasten moeten dragen.

Naarmate een politiek voorstel meer afhankelijk is van het gedrag van de belastingbetaler, wordt het lastiger om het voorstel geaccepteerd te krijgen, en zal het bij eventuele invoering eerder sneuvelen.

Nogmaals: in welk land wilt u het liefste leven?

Het (omgekeerde) halo-effect

Psychologen spreken van een halo-effect wanneer mensen die ergens in uitblinken, ook op andere terreinen relatief hoog worden ingeschat. Zou het kunnen dat dit uitgebreid onderzochte verschijnsel niet alleen bij personen optreedt, maar ook bij standpunten? Bijvoorbeeld bij het standpunt over het basisinkomen. Zijn de meeste mensen geneigd om alle aspecten van het basisinkomen te omarmen als ze enthousiast over een of enkele aspecten van deze maatschappelijke innovatie – die overigens al relatief oud is qua voorstel, maar nog niet qua praktijk? Waarom is anders te verklaren waarom sommige reacties zo heftig zijn, waar ik tussen de regels meen te lezen: “ Ik geloofde heilig (halo) in het basisinkomen en nu gaat die S. de Beter mijn feestje bederven door kritiek te leveren”. Aan de andere kant lijken sommige lezers boos op mij te zijn omdat ik op een indirecte manier vóór het basisinkomen ben: “Het basisinkomen vind ik onzin en nu gaat S. de Beter mijn standpunt ondergraven door te pleiten voor een iets andere variant.” Zou je dit laatste een omgekeerd halo-effect kunnen noemen?

Deze aanduiding is in ieder geval wel van toepassing op Milton Friedman. Toen ik aan sommige vrienden en kennissen vertelde dat ik enthousiast begon te worden over zijn garantie-inkomen (en over zijn idee van de onderwijsvouchers, dat ik in deel 3 zal behandelen), kreeg ik meestal een vies gezicht: “maar die man was adviseur van Pinochet en heeft een aantal zeer foute ideeën ontwikkeld”. Van zo’n man kun je natuurlijk geen goeie ideeën of standpunten verwachten, zegt het omgekeerde halo-effect. Een begrijpelijke houding maar niet zo vruchtbaar.

S. de Beter

Share

12 Reacties.

  1. Een verbetering ten opzichte van het eerdere artikel. Overigens is het basisinkomen ook een garantie-inkomen, want gegarandeerd: ik vind de woorden onhandig gekozen. De twee inkomenstypen verschillen ten aanzien van de manier waarop het basisinkomen wordt gefinancierd, respectievelijk de manier waarop de belasting een ‘negatieve’ wordt en hoe snel je daar weer uit kunt wegvallen. Dat is, los van mijn ongemak over de namen van inkomenstypen, helder beschreven.

  2. Bedankt voor de verdere uitleg op uw vorige artikel, zie:

    http://eco-simpel.nl/2017/02/01/hoe-neoliberaal-milton-friedman-fans-basisinkomen-links-inhaalt/#comment-100

    In mijn commentaren benoemde ik het huidige belastingsysteem als het” rondpompen van geld”, en  ik had er beter aan had gedaan om daaraan toe te voegen “in het nadeel van Henk en Ingrid”.

    Omdat ik er van uit ga dat Henk en Ingrid nooit een belastingsysteem zullen doorgronden, ben ik nu van mening dat het Garantie-inkomen de voorkeur heeft boven een Basis-inkomen.

    Henk en Ingrid wordt tijd bespaard en de belastingdienst kan dan efficiënter de groep na H & I controleren.

  3. Ook bij de hoogte van de uitkering (1000 euro per maand = 12.000 per jaar) was er geen verschil tussen de het basis- en het garantie-inkomen.

    Verschil is er wel!

    Bij Basis-Inkomen krijg je gegarandeerd in elk geval € 1.000,-/maand = € 12.000,-/jaar.

    Bij Garantie-Inkomen krijg je gegarandeerd in elk geval € 500,-/maand = € 6.000,-/jaar vanaf een gegarandeerd minimum inkomen vanaf € 1.000,-/maand = € 12.000,-/jaar.

    • Het lijkt mij duidelijk dat in DIT voorbeeld het garantie-inkomen begint bij 1000 euro per maand (evenals het basisinkomen) en dat het 50%-tarief pas van toepassing is zodra je MEER gaat verdienen. Dus hoe u aan die 500 euro per maand komt ……………………….?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *


Deze vraag is bedoeld om spambots tegen te gaan. Spambots zijn stukjes software die op sites automatisch formulieren invullen om zo de website te kunnen bestoken met ongewenste berichten. Spambots kunnen niet interpreteren wat het antwoord moet zijn.

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Abonneer je op dit blog d.m.v. e-mail

Voer je e-mailadres in om je in te schrijven op dit blog en e-mailmeldingen te ontvangen van nieuwe blogposts.

Laatste berichten