Slecht voorbeeld doet volgen

Op 1 april 2016 – geen grap – moesten 90.000 medewerkers van banken en vergelijkbare instellingen een bankierseed hebben afgelegd. Heeft u er iets over gelezen in de krant of op andere media? Heeft u de afgelopen maand iets gemerkt bij besprekingen over een hypotheeklening of een ander financieel product? Heeft de bankmedewerker toen bepaalde producten van zijn eigen bank afgeraden omdat ze niet in uw belang zouden zijn? Dat was blijkbaar wel de verwachting van de voorstanders van de bankierseed, zoals minister Dijsselbloem en andere PvdA-ers. Want sinds mei mogen we erop rekenen dat niet alleen iedere bankbestuurder maar ook elke bankemployee onder ede heeft verklaard:

  • “dat ik een zorgvuldige afweging maak tussen de belangen van alle partijen die bij de onderneming zijn betrokken, te weten die van de klanten, de aandeelhouders, de werknemers en de samenleving waarin de onderneming opereert;
  • dat ik in die afweging het belang van de klant centraal zal stellen;”

Accountants volgen het voorbeeld

U krijgt een nieuwe kans om zelf te achterhalen of een beroepseed zoden aan de dijk zet. Althans, wanneer u het komende jaar met accountants te maken heeft. Want de Ledenraad van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) heeft op 17 mei ingestemd met invoering van een eed “die bij moet dragen aan herstel van vertrouwen in het accountantsberoep”. Ze hebben blijkbaar haast, want de betreffende verordening gaat in op 1 juni 2016, en op 1 mei 2017 moeten alle ingeschreven actieve accountants deze eed hebben afgelegd.

anton dingeman_ accountantseed

Het kan geen kwaad om te kijken naar de wijze waarop zijn voorganger – de bankierseed – is ingevoerd, en vooral naar alternatieve opties.

Niet de PvdA maar de VVD stond aan de zijde van de vakbond

Begin september 2014 vond in de Tweede Kamer een debat plaats waarin VVD-Kamerlid Aukje de Vries zich vooral verzette tegen de uitbreiding van bankierseed tot alle 90.000 bankmedewerkers. Maar Dijsselbloem vond dat de eed een ”mooi en belangrijk moment” is voor (aanstaande) bankmedewerkers en ook iets waar ze ”beroepseer en trots om bij een bank te werken” aan kunnen ontlenen.

Opmerkelijk is dat niet de PvdA-minister maar het VVD-Kamerlid zich daarmee aan de zijde schaarde van de vakbond Finance FNV. Deze had al eerder bepleit dat de bankierseed vooral zou moeten gelden voor de bankbestuurders, en niet voor alle werknemers bij de bank, hoogstens voor medewerkers die contact hebben met de klant.

Een wassen neus

Niet alleen de PvdA maar ook Finance FNV lijkt zich onvoldoende te beseffen wat de indirecte gevolgen zullen zijn van de bankierseed voor bankemployees, naast de tijd die zij kwijt zijn aan deze operatie Window Dressing. De formuleringen in de bankierseed zijn rijkelijk vaag, en daarmee in het voordeel van de leidinggevenden die uiteindelijk kunnen bepalen wat wel en niet onder ‘het belang van de klant’ valt. Volgens Carla Kiburg van Finance FNV is het daarom beter dat de bankierseed een proactief karakter krijgt. “Dit betekent dat een bankmedewerker moet handelen als hij/zij voorziet dat het klantbelang nu of in de toekomst in het geding komt. De eed moet leidend zijn zodat werknemers zich ook kunnen verweren tegen interne druk en/of niet-integere opdrachten door leidinggevenden”. Hoe naïef kun je zijn? Wat kun je redelijkerwijs verwachten van een bankemployee die – vanwege de enorme saneringen in het bank- en verzekeringswezen – zich toch al zorgen moet maken over het behoud van zijn arbeidsplaats? Wie een hoge hypotheek heeft – vaak onder gunstige voorwaarden van de werkgever – en kinderen en eventueel partner moet onderhouden, hoeft niet lang na te denken als zijn baas iets wil waarover hij zijn twijfels heeft: “Ik ben geen gekke Henkie, of Roomser dan de Paus”.

In zijn reactie op een eerdere versie van deze blogpost, verschenen op Follow The Money, gaat Michiel Werkman nog een stapje verder en meent dat de eed “individuele bankmedewerkers kwetsbaarder en wellicht zelfs chantabel maken t.o.v. hun managers”

Alternatieven

Alternatieve oplossingen om misstanden in de financiële sector en de accountancy te voorkomen lijken in Nederland niet aan de orde. Wat jammer is want de ethische aanpak, zoals een beroepseed, is meestal de slechtste oplossing die je kunt bedenken. Vergelijk het met spieken tijdens tentamens, wat we natuurlijk niet erg ethisch vinden. Wat zal er gebeuren als we voortaan studenten plechtig onder ede laten beloven dat ze niet zullen spieken, en de surveillanten naar huis sturen?

Een geheel andere benadering komt van Cambridge-econoom Ha-Joon Chang in zijn mooie boekje “23 dingen die ze je niet vertellen over het kapitalisme” (ding 16). Hij stelt voor dat financiële producten pas verkocht kunnen worden als voldoende duidelijk is wat de mogelijke gevolgen zijn voor de consument, voor de financiële sector en voor de rest van de economie. Deze aanpak wordt ook toegepast bij medicijnen, die uitgebreid worden onderzocht op hun medische effectiviteit en op mogelijke bijwerkingen, alvorens ze mogen worden voorgeschreven of verkocht. Hoewel ik Ha-Joon Chang zeer waardeer en hem graag wil voordragen voor de laatste Nobelprijs voor de economie , zie ik niet zoveel in deze oplossing. Zoals ook de film The Big Short laat zien, is de financiële wereld voldoende creatief om zeer uiteenlopende financiële constructies te bedenken, die onmogelijk allemaal van tevoren getoetst kunnen worden. Voor je het weet hebben we weer een uitdijende bureaucratie erbij, die voortdurend achter loopt bij de snelle financiële wereld. Of haar eigen zaakjes niet eens op orde krijgt, zoals bij de AFM het geval lijkt te zijn.

Nee, ik verwacht meer van een speciale financiële versie van de productaansprakelijkheidswet. Als een product schade berokkent aan de gebruiker, kan op basis van deze wet de producent worden aangeklaagd. En dat leidt ertoe dat producten uitgebreid worden getest alvorens ze de fabriek verlaten. Of weer terug gaan naar de fabriek als er bij gebruik defecten worden geconstateerd, zoals dat bij auto’s soms het geval is. Momenteel is deze wet alleen voor toepassing voor fysieke producten, en niet voor diensten. Het lijkt mij een mooie uitdaging voor juristen, economen en andere sociale wetenschappers om – samen met ervaringsdeskundigen – de productaansprakelijkheidswet toe te snijden op financiële producten, en op de dienstverlening van accountants

Omgekeerde bewijslast

In de huidige situatie worden consumenten overladen met financiële en juridische informatie. Op die manier wordt wel heel erg makkelijk de aansprakelijkheid afgewenteld op de consument onder het mom ‘dit had je kunnen weten, als je de kleine lettertjes had gelezen’. De bewijslast moet juist omgekeerd: aanbieders en tussenpersonen van financiële producten kunnen immers voldoende informatie verzamelen over de financiële positie van hun klanten om te kunnen overzien welke constructies meer schade dan voordeel opleveren, voor de consument welteverstaan.

Deze oplossing kan alleen voldoende effectief zijn door een soort Financiële Consumentenbond in het leven te roepen, in navolging van het Amerikaanse Consumer Financial Protection Bureau van Elisabeth Warren Deze organisatie kan gewone mensen zoals u en ik ondersteunen bij een eventuele rechtszaak tegen financiële dienstverleners die te weinig hebben gedaan om u de juiste keuze te laten maken. Dat zou per slot van rekening hun kernproduct moeten zijn: oplossingen bedenken en helpen realiseren om de financiële gezondheid van particulieren en bedrijven op langere termijn te verbeteren.

S. de Beter (met dank aan Pieter Geenen voor het beschikbaar stellen van zijn strip die op 20 mei in Trouw verscheen)

De oorspronkelijke versie van deze blogpost verscheen 12 mei op Follow The Money, en had uitsluitend betrekking op de bankierseed.

Share

1 Reactie

  1. Goed om hier te lezen, dat geeft nog eens aan andere kijk op ‘de economie die in de eigen staart bijt en maar blijft happen’. Ik kwam onlangs http://www.VrijeEconomie.nl tegen, het lijkt een soortgenoot van eco-simpel te zijn (samen sterker? – u ziet maar).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *


Deze vraag is bedoeld om spambots tegen te gaan. Spambots zijn stukjes software die op sites automatisch formulieren invullen om zo de website te kunnen bestoken met ongewenste berichten. Spambots kunnen niet interpreteren wat het antwoord moet zijn.

Wilt u mij een persoonlijk bericht sturen? Mail naar s.debeter@gmail.com

Abonneer je op dit blog d.m.v. e-mail

Voer je e-mailadres in om je in te schrijven op dit blog en e-mailmeldingen te ontvangen van nieuwe blogposts.

Laatste berichten